Serigrafi baskı, aslında göründüğünden çok daha teknik ve değişkeni bol bir süreçtir. “55 faktör” ifadesi genellikle sektörde baskı kalitesini belirleyen parametrelerin ne kadar geniş bir yelpazeye yayıldığını vurgulamak için kullanılır. Bu faktörleri kaotik bir liste yerine, sürecin aşamalarına göre 5 ana grupta toplamak, kalite kontrolü yönetmeyi çok daha kolaylaştırır.
1. Tasarım ve Pozlama Aşaması
Baskının kalitesi daha mürekkep kağıda değmeden çok önce, karanlık odada belirlenir.
Grafik Hazırlığı: Tram değerleri, çizgi kalınlıkları ve taşma payları.
Emülsiyon Seçimi: Mürekkep tipine website (su bazlı, solvent, UV) uygun emülsiyon.
Emülsiyon Katman Kalınlığı: Şablonun her yerde eşit kalınlıkta olması (EOM – Emulsion Over Mesh).
Pozlama Süresi: Işığın şiddeti, süresi ve camın temizliği.
Kurutma Koşulları: Emülsiyonun kurutulduğu ortamdaki nem ve sıcaklık.
Bu aşama baskının “negatif” kalıbını oluşturur. Hata burada başlarsa, baskıda düzelmesi imkansızdır.
Düz Baskı: Tasarımda tram (nokta) değerleri önemlidir. Mürekkebin yayılma payı (dot gain) hesaplanarak film çıkışı alınır. Emülsiyonun her yerde homojen olması yeterlidir.
Yuvarlak Baskı: Tasarımın malzemenin çapına göre matematiksel olarak uzatılması veya kısaltılması gerekebilir. Özellikle konik (ağzı geniş, altı dar) bardaklarda tasarımın “yay” şeklinde hazırlanması şarttır, aksi halde baskı malzemeye sarıldığında yamuk görünür.
2. İpek (Elek) Seçimi ve Germe
İpek, serigrafinin kalbidir. Yanlış ipek seçimi tüm süreci bozar.
İpek Numarası (Mesh Count): Bir santimetrekaredeki delik sayısı.
İplik Çapı: Mürekkebin geçiş alanını belirleyen tel kalınlığı.
Germe Kuvveti (Tansiyon): Newton cinsinden ölçülen gerginlik (Düşük tansiyon, zayıf kayıt demektir).
Dokuma Tipi: Düz veya dimi dokuma.
İpek Rengi: Beyaz veya sarı ipek (Sarı ipek ışık kırılmasını önler, detayı artırır).
İpek, mürekkebin miktarını ve görüntünün netliğini kontrol eden filtredir.
Düz Baskı: Genellikle yüksek tansiyon (20-30 Newton) istenir. İpeğin esnememesi, üst üste binen renklerin (tire baskı) tam oturmasını sağlar.
Yuvarlak Baskı: Genellikle orta seviye tansiyon tercih edilebilir. Çünkü yuvarlak baskıda ipek, dönen objenin formuna hafifçe uyum sağlamalıdır. Çok gergin bir ipek, cam veya plastik şişe üzerinde kayma yapabilir veya objeyi kırabilir. Ayrıca, ipek numarası (mesh) seçilirken mürekkebin kuruma hızı, dönen yüzeyde akma yapmaması için daha dikkatli seçilir.
3. Mürekkep ve Kimyasallar
Mürekkebin akışkanlığı ve kimyasal yapısı doğrudan sonucu etkiler.
Viskozite: Mürekkebin ne kadar akışkan veya koyu olduğu.
Kurutucu/Geciktirici Oranı: Mürekkebin kalıpta kurumasını engelleyen katkılar.
Pigment Yoğunluğu: Renk doygunluğu ve örtücülük.
Tiksotropi: Mürekkebin hareket halindeyken incelme özelliği.
Temizlik Kimyasalları: Kalıptaki hayalet görüntüleri temizleyen kimyasallar.
Mürekkebin yüzeye tutunması (adhezyon) ve akışkanlığı (viskozite) burada devreye girer.
Düz Baskı: Mürekkep dikey bir basınçla abajo iner. Viskozite, kağıt veya tekstil gibi emici yüzeylerde yayılmayı önlemek için dengelenir. Kuruma süresi, istifleme hızına göre ayarlanır.
Yuvarlak Baskı: Mürekkebin tiksotropisi (hareketle incelme özelliği) hayati önem taşır. Obje döndüğü için mürekkebin yerçekimiyle aşağı süzülüp görüntüyü bozmaması (akma yapmaması) gerekir. UV mürekkep kullanımı yuvarlak baskıda (hızlı kuruma sağladığı için) düz baskıya oranla çok daha yaygındır.
4. Baskı Parametreleri (Makine/El Ayarları)
Baskı anındaki fiziksel kuvvetler en kritik değişkenlerdir.
Ragle Sertliği (Shore): Yumuşak ragle daha çok mürekkep bırakır, sert ragle keskin detay verir.
Ragle Açısı: Genellikle $45^\circ$ ile $75^\circ$ arası; açının değişmesi baskı kalınlığını değiştirir.
Baskı Hızı: Ragle ve sıyırıcının (flood bar) hareket hızı.
Baskı Mesafesi (Off-Contact): İpek ile baskı yapılacak yüzey arasındaki boşluk.
Ragle Basıncı: İpeği malzemeye değdirecek minimum kuvvet.
Düz Baskı: Ragle sabittir veya ileri-geri hareket eder. Baskı mesafesi (off-contact) tüm yüzeyde sabittir. Ragle açısı genellikle 75 derecedir.
Yuvarlak Baskı: Burada “Senkronizasyon” her şeydir. Obje kendi ekseninde dönerken, kalıp (ipek) aynı doğrusal hızla hareket etmelidir.
Ragle: Yuvarlak baskıda ragle genellikle tam dik ($90^\circ$) durur ve sabittir.
Hız Ayarı: Eğer objenin dönüş hızı ile ipeğin kayma hızı uyuşmazsa, baskıda “gölge” veya “uzama” oluşur.
5. Çevresel Faktörler ve Kurutma
Baskı bittikten sonra bile kalite değişebilir.
Ortam Nemi ve Sıcaklığı: İpeğin esnemesini ve mürekkebin kuruma hızını etkiler.
Fikse (Kurutma) Süresi: Mürekkebin malzemeye tam tutunması için gereken ısı.
Statik Elektrik: Malzemenin üzerindeki statik yük, mürekkebin sıçramasına neden olabilir.
Toz ve Hijyen: Baskı yüzeyindeki mikroskobik tozlar deliklere (pinhole) neden olur.
Baskı sonrası dayanıklılık ve son görünüm bu aşamada mühürlenir.
Düz Baskı: Kurutma tünellerinde (konveyör) ısı veya ışık her noktaya eşit dağılır. Malzemenin (kağıt, sac vb.) ısıdan dolayı boyutsal değişime uğramaması kritiktir.
Yuvarlak Baskı: Objelerin (şişe, kupa vb.) her yönünün eşit kuruması için kurutucu içinde de dönmeleri gerekebilir. Özellikle cam baskılarda “soğuk uç” ve “sıcak uç” gerilimleri baskının çatlamasına neden olabilir. Ayrıca yuvarlak objelerin yüzeyindeki statik elektrik, mürekkebin “saçaklanmasına” (spidering) daha fazla yol açar; bu yüzden iyonize hava ile temizlik daha kritiktir.
Özet Tablo: Temel 5’li
Kategori PDF Kritik Kontrol Noktası PDF Kaliteye Etkisi PDF
İpek Tansiyon (Gerginlik) Kayıt (Registration) hassasiyeti
Ragle Shore (Sertlik) Mürekkep kalınlığı ve keskinlik
Emülsiyon Katman Kalınlığı Kenar keskinliği
Mürekkep Viskozite Detay netliği ve örtücülük
Mesafe Off-Contact Görüntü netliği (Netlik kaybını önler)
Bu faktörlerin her biri, birbirine zincirleme bağlıdır. Örneğin, ipek tansiyonu düşükse, ragle basıncını artırmak zorunda kalırsınız; bu da baskı ölçülerinin kaymasına ve detayın bozulmasına yol açar.
serigrafi baskı makinesi